Commewijne · koffie, katoen, suiker, cacao
Johan en Margaretha: de plantage die van de kerk was
Johan en Margaretha aan de Commewijnerivier, in het Sranan Kerkigron, was van 1757 tot 1779 eigendom van de evangelisch-lutherse gemeente in Paramaribo, die de plantage inclusief de daar tot slaaf gemaakte mensen kocht als bron van inkomsten. In 1863 werden hier 255 mensen vrijverklaard.
Controleer dit Deze pagina is samengesteld uit gepubliceerde bronnen en is nog niet ter plaatse geverifieerd. Wie namen, jaartallen of eigendomsgeschiedenis beter weet: laat het ons weten, dan passen we het aan met bronvermelding.
De grond werd in 1745 uitgegeven aan Johan Friedrich Knöffel, dezelfde Pruis die twee jaar later Frederiksdorp stichtte. Het werd een koffieplantage, in 1793 met katoen erbij, van 362,5 akkers in 1795. Let op de naam: het gaat hier om Johan en Margaretha aan de Commewijne, niet om de gelijkende plantage Johanna Margaretha aan de Warappakreek, die een andere geschiedenis heeft.
In 1757 kocht de evangelisch-lutherse gemeente van Paramaribo de plantage, met de mensen die er tot slaaf waren gemaakt erbij, als belegging om de kerk van inkomsten te voorzien. Daaraan dankt de plek haar Sranan naam: Kerkigron, kerkgrond. Het liep slecht af voor de kerk. In 1771 stond er een schuld van 74.745 gulden open bij de Amsterdamse hypotheekhouder M. Broen, en in 1779 nam die het bezit over.
De negentiende eeuw bracht suikerriet, dat werd afgeleverd bij de fabriek van buurplantage Buitenrust. In 1878 stopte de suiker en ging het terrein over op cacao en kostgronden. Een aardrijkskundig woordenboek uit 1845 noemt 170 tot slaaf gemaakte mensen op de plantage.
Op 1 juli 1863 werden hier 255 mensen vrijverklaard, toen onder de eigendom van de zussen Anna Magdalena en Cornelia Marie van Hangest, baronessen d’Yvoy uit Nijkerk. De emancipatielijst voor Johan en Margaretha telt ruim tachtig familienamen, waaronder Bathis, Batson, Bemmel en Bloemperk.
Vandaag is het een dorp dat alleen per boot te bereiken is, met een polikliniek en een school. Er wonen ongeveer veertig tot vijftig vissersgezinnen, die in het achterliggende moeras op tilapia, krobia, walapa en tarpon vissen. Bij de volkstelling van 2012 telde het ressort 756 inwoners, 51 procent Javaans en 39 procent Hindostaans.
Veelgestelde vragen
Waarom heet Johan en Margaretha Kerkigron?
Omdat de evangelisch-lutherse gemeente van Paramaribo de plantage in 1757 kocht, inclusief de mensen die er tot slaaf waren gemaakt, om er inkomsten uit te halen. De kerk raakte het bezit in 1779 kwijt aan hypotheekhouder M. Broen na een schuld van 74.745 gulden.
Hoeveel mensen werden hier in 1863 vrijverklaard?
Tweehonderdvijfenvijftig, onder de eigendom van de zussen Van Hangest, baronessen d’Yvoy. Een woordenboek uit 1845 noemde nog 170 tot slaaf gemaakte mensen. De emancipatielijst telt ruim tachtig familienamen, waaronder Bathis, Batson, Bemmel en Bloemperk.
Kun je Johan en Margaretha bezoeken?
Alleen per boot: het ressort Margaretha heeft geen wegverbinding. Meerdere plantagetours door Commewijne leggen er aan, meestal voor een lunch bij bewoners. Bij de telling van 2012 woonden er 756 mensen, waarvan 51 procent van Javaanse afkomst.