Commewijne · suiker, cacao, koffie, katoen, citrus
Peperpot: driehonderdvijftig jaar plantage, nu bos
Peperpot aan de rechteroever van de Surinamerivier is een van de oudste plantages van Suriname, aangelegd rond 1651 tot 1660, en produceerde achtereenvolgens suiker, cacao, koffie, katoen en citrus tot het bedrijf in de jaren negentig stopte. Bij de emancipatie van 1863 werden hier 51 mensen vrijverklaard.
Controleer dit Deze pagina is samengesteld uit gepubliceerde bronnen en is nog niet ter plaatse geverifieerd. Wie namen, jaartallen of eigendomsgeschiedenis beter weet: laat het ons weten, dan passen we het aan met bronvermelding.
Peperpot is ouder dan het Nederlandse bestuur over Suriname. De aanleg wordt gedateerd tussen 1651 en 1660, waarschijnlijk door Engelse planters, en het begon met suiker. Simon van Halewijn geldt vanaf 1696 als de eerste bekende Nederlandse eigenaar, met 902 akkers. Daarna volgden onder meer Van Essen tot Helbergen, De Vos van Steenwijk, de Amsterdamse koopman Marcus Broen, de familie De Veer en vanaf 1895 de familie Wright.
De gewassen wisselden mee met de markt: cacao vanaf ongeveer 1702, koffie vanaf ongeveer 1720, katoen vanaf 1793, en aan het eind opnieuw cacao en citrus. Het park zelf noemt op het hoogtepunt ongeveer 126 tot slaaf gemaakte mensen, van wie ruim de helft veldwerker; een veldwerker hield ongeveer één hectare koffie bij en bracht daarmee zo’n 300 kilo per jaar op. Bij welk jaar dat aantal van 126 hoort, is niet vermeld.
In 1863 lag de productie al stil. Er werden op Peperpot 51 mensen vrijverklaard, met 24 nieuwe familienamen, waaronder Beauregard, Bergschot, Boston en Hodge. Het emancipatiedossier voor de plantage is bewaard in het Nationaal Archief onder toegang 2.02.09.08, inventarisnummer 237, als Plantage Peperpot, Beneden Suriname.
Daarna kwam contractarbeid: eerst Chinezen, daarna Hindostanen en Javanen. Tussen 1898 en 1929 werkten hier 831 Brits-Indiërs en 1.276 Javanen. Het bedrijf hield het uiteindelijk vol tot de jaren negentig, aan het eind met citrus en Javaanse arbeiders. Bronnen geven 1994 of 1998 als het jaar waarin het stopte.
Sinds 2009 beheert Stichting Peperpot Natuurbos het terrein als natuurgebied van 820 hectare. Het bos is teruggekomen over de oude plantagepaden, met brulapen, kapucijnapen en luiaards. Van het bedrijf staan de directeurswoning, de koffiefabriek, de droogloods en een handbediende sluis er nog, met machineonderdelen en een grote koffie- en cacaopan: het enige bewaarde koffie- en cacaobedrijf van Suriname.
Veelgestelde vragen
Hoeveel mensen werden er in 1863 op Peperpot vrijverklaard?
Eenenvijftig. De productie lag toen al stil. Bij die vrijverklaring werden 24 nieuwe familienamen ingeschreven, waaronder Beauregard, Bergschot, Boston en Hodge. Het dossier zit in het Nationaal Archief, toegang 2.02.09.08, inventarisnummer 237.
Hoeveel contractarbeiders werkten er op Peperpot?
Tussen 1898 en 1929 werkten er 831 Brits-Indiërs en 1.276 Javanen op Peperpot, na een eerdere golf Chinese arbeiders. Wie een Hindostaanse of Javaanse voorouder zoekt, kan de plantagenaam terugvinden in de immigratieregisters van het Nationaal Archief.
Hoe oud is Peperpot?
De plantage werd tussen 1651 en 1660 aangelegd, waarschijnlijk door Engelse planters, dus nog voor Suriname in 1667 in Nederlandse handen kwam. Daarmee is Peperpot een van de oudste plantages van het land.