Commewijne · koffie, cacao, citrus
Katwijk: de laatste werkende koffieplantage van Suriname
Katwijk aan de Commewijnerivier werd in 1746 toegewezen aan de toen dertienjarige Alida Maria Wossink en is vandaag de enige nog werkende koffieplantage van Suriname; in 1759 werkten er 159 tot slaaf gemaakte mensen en in 1863 werden er 127 vrijverklaard.
Controleer dit Deze pagina is samengesteld uit gepubliceerde bronnen en is nog niet ter plaatse geverifieerd. Wie namen, jaartallen of eigendomsgeschiedenis beter weet: laat het ons weten, dan passen we het aan met bronvermelding.
Gouverneur Jan Jacob Mauricius wees in 1746 vijfhonderd akkers toe aan Alida Maria Wossink uit Paramaribo, toen dertien jaar oud. Zij trouwde in 1748 met Christiaan de Nijs, die de koffie opzette; na zijn dood volgden nog twee huwelijken en breidde de plantage uit tot 812 akkers in 1795. In het Sranan heet de plek Juliansi of Van-Meeri.
Een inventaris uit 1759 telt 159 tot slaaf gemaakte mensen en waardeert de plantage op 150.660 gulden. Dat is de vorm waarin deze administratie mensen noteerde: als post op een balans. In 1854 werden bij regeringsresolutie van 22 juli mensen die bij de executieverkoop van plantage De Zwarigheid waren gekocht, op naam van Katwijk overgeschreven.
Bij de emancipatie van 1 juli 1863 werden op Katwijk 127 mensen vrijverklaard. Het aantal daarbij ingeschreven familienamen wordt in de bronnen als 20 of als 22 gegeven; de lijst begint met Appeldoorn, Boonstede, Burks, Demmes en Elson. De eigenaar was toen de arts Julius Jacob Juda, die de plantage in 1862 op een veiling had gekocht en meteen op cacao overging.
In de vroege twintigste eeuw werkten hier 196 Javaanse contractarbeiders. In 1942 werd Katwijk gebruikt als interneringskamp voor prostituees, onder wie de bekende Maxi Linder; zij kwamen in 1944 vrij toen de Amerikaanse militairen vertrokken.
Sinds 1974 is de plantage eigendom van de familie Nouh-Chaia. Er wordt arabica-koffie en citrus geteeld, sinds 1979 met een eigen branderij, en de koffie wordt op het erf verpakt en verkocht. Er wonen ongeveer 35 gezinnen, overwegend van Hindostaanse en Javaanse afkomst, deels in de oude arbeiderswoningen.
Veelgestelde vragen
Wordt er nog koffie verbouwd op Katwijk?
Ja. Katwijk is de enige nog werkende koffieplantage van Suriname. Er groeit arabica en citrus, er staat sinds 1979 een branderij op het erf, en de koffie wordt ter plekke verpakt en verkocht.
Hoeveel mensen werden er op Katwijk vrijverklaard in 1863?
Honderdzevenentwintig. Een inventaris uit 1759 noemde nog 159 tot slaaf gemaakte mensen bij een plantagewaarde van 150.660 gulden. De bronnen geven 20 of 22 familienamen bij de emancipatie, waaronder Appeldoorn, Boonstede, Burks, Demmes en Elson.
Kun je Katwijk bezoeken?
Ja, meerdere aanbieders nemen Katwijk op in een dagtour door Commewijne, meestal met vertrek uit Paramaribo rond 08:00 en terugkeer aan het eind van de middag. Er wonen ongeveer 35 gezinnen op het erf, dus het is een bewoonde plantage en geen museum.