Commewijne · koffie, katoen, cacao
Frederiksdorp: koffie, cacao, en de cellen die er nog staan
Frederiksdorp aan de Commewijnerivier werd in 1747 aangelegd door de Pruis Johan Friederich Knöffel, produceerde koffie tot 1873 en daarna cacao, en is een van de weinige Surinaamse plantages waarvan het politiebureau en de gevangeniscellen bewaard zijn gebleven.
Controleer dit Deze pagina is samengesteld uit gepubliceerde bronnen en is nog niet ter plaatse geverifieerd. Wie namen, jaartallen of eigendomsgeschiedenis beter weet: laat het ons weten, dan passen we het aan met bronvermelding.
Johan Friederich Knöffel kreeg in 1747 de grond toegewezen; in het Sranan bleef de plantage Knofroe heten. Zij groeide van 500 akkers in 1770 naar 750 in 1795. Het eigendom liep via de erven Knöffel, jonkvrouw Uhl in 1824 en Alexander Ferrier met Th. Buttler Parry vanaf 1842 naar de erven Ferrier en Barnett Lyon in het emancipatiejaar.
De plantage draaide op dwangarbeid. De huidige eigenaar noemt voor 1775 bijna 200 tot slaaf gemaakte mensen. Voor de laatste decennia voor de emancipatie is het beeld verwarrender: er staan in die jaren opvallend weinig mensen op naam van Frederiksdorp geregistreerd, mogelijk omdat zij op de zusterplantage Alkmaar aan de overkant werden ingezet. Hoeveel mensen hier in 1863 precies zijn vrijverklaard, hebben wij niet kunnen vaststellen.
Wat wel vaststaat zijn de namen. Bij de emancipatie werden aan Frederiksdorp veertien nieuwe familienamen verbonden: Dadelkern, Keerweg, Kloofhout, Koornaar, Leeftogt, Nijverman, Parterre, Resida, Stan, Veldrich, Weegsteen, Weithalm, Weltevreden en Zeekamp. Draagt u een van die namen, dan is dit vrijwel zeker uw plantage.
Na de emancipatie kwam het werk van contractarbeiders: Chinezen, Portugezen en Madeirezen in de jaren vijftig van de negentiende eeuw, Hindostanen vanaf 1873 en Javanen tussen 1890 en 1939. In 1873 stapte de plantage van koffie over op cacao, met een productie van meer dan honderd ton per jaar, tot de oogst in 1905 door krulloten werd vernietigd. Een terugkeer naar koffie na 1943 mislukte.
Het erf is gerestaureerd. Het voormalige politiebureau met de cellen werd in 1976 opgeknapt, de overige gebouwen in 2016, en sinds 2022 is de achttiende-eeuwse directeurswoning het Verhalenmuseum van Noord-Commewijne, met daarnaast het Boni-pad. Er is nu ook een klein hotel op het terrein.
Veelgestelde vragen
Welke familienamen horen bij Frederiksdorp?
Bij de emancipatie van 1863 werden aan Frederiksdorp veertien nieuwe familienamen verbonden: Dadelkern, Keerweg, Kloofhout, Koornaar, Leeftogt, Nijverman, Parterre, Resida, Stan, Veldrich, Weegsteen, Weithalm, Weltevreden en Zeekamp.
Wat verbouwde Frederiksdorp?
Koffie vanaf de stichting in 1747, in 1793 ook katoen, en vanaf 1873 cacao met meer dan honderd ton per jaar. Die cacao werd in 1905 door krulloten vernietigd. Een poging om na 1943 terug te keren naar koffie liep op niets uit.
Hoe kom je bij Frederiksdorp?
Alleen over water. De rechteroever van de Commewijnerivier is niet met de auto bereikbaar; boten en korjalen vertrekken vanaf Leonsberg in noord-Paramaribo, meestal ’s ochtends met terugkeer aan het eind van de middag. Onze Commewijne-dagtour (€75 p.p.) komt hier langs.